DALIŞ HASTALIKLARI :
Sıkışmalar :
Karadayken, yani deniz seviyesindeyken, bizi etkilemeyecek bir sürü unsur, dalmaya basladigimiz andan itibaren bizi etkilemeye baslar.Bunlar arasinda en önemlisi Basinç’tir. Derinlere dogru inmeye basladigimiz an, artan basincin etkisiyle, vucudumuzda birtakim fiziksel ve metabolizmik degisiklikler olusmaya baslar.Örnegin sinüsler ya da orta kulak kanali gibi vucudumuzdaki fiziksel hava bosluklari, bu basinç degisiminden en çok etkilenen yerlerdir. Ayrica da soludugumuz hava içerisindeki gazlar, basinç degisikligiyle, vucudumuzda bir takim metabolizmik degisikliklere yol açarlar.
Vucudumuzun suyun içerisinde bir teneke kutu gibi ezilmemesinin sebebi, %70’nin sividan olusmasidir.Sivinin siviya basinci olmaz.Bu nedenle vucut genel olarak bu basinçtan etkilenmez.Ama vucutta bulunan hava bosluklari ya da kullandigimiz ekipmanlarin bünyesindeki hava bosluklari, kismen de olsa bu basinç degisikliginden etkilenirler.
Bunlar nelerdir ?
a.Maske.
b.Sinüs Boslugu.
c.Kulaklar.
d.Sindirim Sistemi.
e.Akcigerler.
f.Disler (Dolgu bosluklari).
Maske Sikismasi
Maske yüzümüzdeyken, yüzümüz ile maske arasinda bir hava boslugu kalir.Eger maskeyi yüzümüze çok siki oturtursak, artan basinç, derinlige bagli olarak, maskeyi yüzümüze dogru daha da fazla bastirir ve maskenin içinde bir vakum olusturur.Bu vakum gözlerimizi disari dogru çeker ve gözlerimiz içindeki kilcal damarlar bundan zarar görebilir.Bunun sonucunda da gözler kanayabilir ve göz kapaginin çevresinde kan birikintileri olusabilir.
Bu problemin çözümü oldukça basittir.Dalistan önce maskeyi yüzümüze rahatça takmali ve basinç degisikliginde maskenin içine burun yoluyla bir miktar hava verilmelidir.
Sinüs Sikismasi :
Alnin hemen arkasinda, kafatasinin içinde Sinüs Bosluklari bulunur.Gözüstü ve gözalti olarak ikiye ayrilan sinüslerden mukoza(kan plazmasi) salgilanir. Nezle olunca, sinüsler dolu oldugundan sinüsler tikanir ve kapali hale gelir. Böylece sinüsler basinç altinda kirilir veya çatlar.Asagi inince agrilar veya sikisma acilari olusur.Bu nedenle asla nezle iken dalmamaliyiz.Burun açici ilaçlar kullanmamaliyiz.Müznin sinüziti olan vakalarda bu durum daimi olarak gözlenir halk arasinda sinüs patlatma olarak tabir edilen sinüs sikismasi ,daha sonra ciddi enfeksiyonlara sebeb olabilir.( Ilk etapta bir rahatlama versede) Müzmin sinüzit’in hafif geçtigi günlerde dalis yapilmasi tavsiye edilir ve dalgiç herhangi bir belirti gördügünde kesinlikle dalisi birakip yükselmelidir.
Kulak :
Kulak kapali hava boslugu degildir.Öztaki borusu vasitasiyla hava girer.Öztakiler dar ve kulak zarindan dolayi kulak kapali hale gelir.Derine indikçe artan basinç dolayisiyla, kulak zarinda basinç hissedilir.Bu nedenle burun tutulup, kulaklara hava gönderilir(Valsalva Manevrasi).Kuluk zari, disari dogru egilir.Tekrar artan basinçla düzlesir.Yutkunma ile de (Frenzen Manevrasi) sadece kulak zari düzeltilir.Nezle olunca öztakiler kapanabilir.
Dis :
Iyi yapilmamis dolgular nedeniyle, derine indikçe dolgu bosluguna dolan hava, çikamazsa dolguyu atabilir veya disi çatlatabilir.
Sindirim Sistemi :
Gazli içecekler içilmemeli.Bu nedenle sindirim sisteminde biriken gazla, basinçla sorun çikarabilir.Dalistan önce agir yiyecekler yenmemeli.Yemek ile dalis arasinda zaman birakilmalidir.
Akcigerler:
Degisken hava bosluklaridir.Basinçtan etkilenmez.Ancak serbst dalista nefes tutuldugu için, kapali duruma gelirler.Ortalama insan cigeri deniz seviyesinde 6 lt., 10 m’de 2 bar basinçla 3 lt., 20 mt.’de 2 lt. olur.Rezidüel hacim, cigerlerin kullanilmayan kismidir.Vital hacim ise cigerlerin kullanilan kismidir. Nefes alirken 1,5-2 lt. kullanilir.30 mt.’de ciger vital kapasiteye ulasir. 30mt’den sonra beyin akcigere kan doldurur.Sivinn siviya basinci olmadigindan dolayi da akciger duvarlari birbirine yapismadan dalisa devam edilir.Yukari çikildiginda kan tekrar geri çekilerek, damarlara alinir(Blood Shift-Kan Vardiyasi).
Bu nedenle serbest daliclara asla tüpten hava verilmez.
--------------------------------------------------------------------------------
Hipoxia: Oksijen azalmasi.
Serbest balikadamlarda görülür.Bogulma sonucunda da hipoxia ve bayginlik olusur. Hipervantilasyon(Hizli soluk alip-verme) sonucunda bir süre sonra, bas dönmesi ve göz kararmasi baslar.Bu sonucunda da bayilma olusur.Hipervantilasyon sonucunda metabolizmadaki O2 seviyesi maksimuma çikar.Beyin O2 ihtiyaci için, CO2 miktarina bakar.Fazla hipervantilasyon sonucunda CO2fazla olur ve beyin soluk almaya gerek olmadigini sanar.Aslinda O2 azalmistir.
Ideal hipervantilasyon sayisi, gözler kararincaya alinan nefes sayisinin 3’e bölümüdür.
--------------------------------------------------------------------------------
Anoxia: Oksijen bitmesi.
Hipoksia ardinda, Anoxia gelir.1-2 dak. içerisinde tekrar nefes alma saglanirsa, beyinde hasar olusmaz.2-3 dak. içerisinde tekrar nefes alma saglanirsa, beyinde geçici hasar, 3-5 dak.arasi nefes alma saglanirsa, kalici hasar olusur.5 dak.’dan sonra beyin ölümü baslar.
--------------------------------------------------------------------------------
O2 Zehirlenmesi:
O2 ‘nin kismi basinci 1,6 bar’i geçince, O2 zehirlenmesi olusur.%21’i O2’den olusan havada, O2 ‘nin kismi basinci, 0,21 bar’dir.1,6/0,21=8 bar basinçta 70 mt.’de olusur. Kaslar istemsiz titrer, bas döne, yer yer morarmalar, sonunda da bayilma ve ölüm gelir.Bu nedenle derin dalislar karisimli gazlarla yapilir.N ve O’nin yanina dolgu gazi olarak, He karistirilir ve dalis o sekilde yapilir.
O2 zehirlenmesi olan kisi yukari çikarilir.Yüzeyde kafasina torba geçirilipayni gaz solutulur ve O2 orani düsürülür.
--------------------------------------------------------------------------------
Azot Narkozu:
Azotun kismi basinci, 3,2 bar’a çiktigi zaman baslar.Kisiden kisiye degisen parametrelere bagli olarak, yaklasik 30 mt’de baslar.Korku, soguk, evvelden ilaç almak(Sakinlestirici, agri kesici, antibiyotik) veya yorgunluga bagli olarak azot narkozu etkisi degisebilir.Alkol alinmamali, dalis konsantre olmali, yorgun ve uykusuz dalinmamalidir.Narkoz halinde kiside gülümseme, korku, kaygi vs. etkiler olusur.Ayrica anormal boru bakislar(Tünel Bakisi),asiri cesaret, dil ve damakta metalik tad, akciger gidiklanmasi olur.
Derin dalis yapilmasi sart ise derin dalis antremani yapilmali.Azot narkozu olustugunda hemen derinlik azaltilmalidir.Etkisi hemen geçer.Azot narkozunun son hali dip kararmasidir(Blackout).Kisi kontrolsüz olarak hareket eder;palet çirpar ama kendini kaybetmistir.
--------------------------------------------------------------------------------
Hava Embolisi:
Basinç altinda alinan havanin, derinlik azaldikça artan basinç dolayisiyla cigerlerde genislemesi; tahliye edilmemesi dolayisiyla da cigerlerde patlama ve sekil bozukluguna yol açmasidir.3 çesidi vardir.
Mediastinel Amfizem:Mediastinel bölgeye; yani kalp ve karin bölgesine havanin toplanmasidir.
Subkutam Amfizemi:Beyin ve omuz kismina havanin toplanmasidir.
Pnömotorax:Cigerlerin balon gibi sönmesidir.Nefes alindiginda, hava bosluga dolar ve kalbi sikistirir.Kalp durmasi olusur.Kana hava karisir, agizdan kanli köpük gelir.Kalp ritmi bozulur;cilt altindan çitirdama sesi gelir.Ayrica kesik kesik öksürük ve nefes almama hali basgösterir.
Tedavisi:Saf O2 tedavisi uygulanir.Ayrica basinç Odasi tedavisi ile genlesen hava vucuttan çikarilir.
-------------------------------------------------------------------------------
Dekompresyon (Vurgun) :
Basinç altinda N2(Azot) kana satüre olur yani kan içinde çözünür ve dokulara sivi hale geçerek yayilir.Dokularda ve kanda, doymus orana erisen N2 çiksta azalan basinçla, tekrardan kan akcigerler yoluyla gaz halinde disari atilir(Desatürasyon). Eger hizli çikis yapilir ve N2 ‘nin akcigerler yoluyla atilmasina zaman taninmazsa, N2 dokularda ve kanda gaz haline geçer ve rahatsizliga neden olur.
Yag dokusu fazla olan insanlar bu konuda daha dikkatli olmalidir.Çünkü yag doku daha kolay N2 tutabilir.Bu tür kisiler deko tablosunda bir sonraki basamaga bakmalidir.Ayrica su sicakliginin düsük olmasi durumunda da ayni islem uygulanir.
Belirtileri: Deride kizarikliklar, kasinti, ellerde ve ayaklarda uyusmalar ve karincalanmalar, eklemlerde agrilar, eger beyinde kabarcik olustuysa duyularda bozulma meydana gelir.
Tedavisi:Iki adet aspirin ve bolca su içirilir(Kanin sulandirilip, azot kabarciklarinin takilmasini önlemek için).Saf O2 tedavisi uygulanir ve deniz seviyesinden basinç odasi sevk edilir.
Önlem olarak dekosuz dalis yapilir ve her dalis sonrasinda Emniyet Dekosu olarak 3 m.’de 1 dak. deko yapilir.Ayrica eskiden uygulanan hasta su yüzeyine çiktiktan sonra, tekrar dibe indirme yöntemi olan Rekompresyon tedavisi uygulanmaz.
